Bywam tam co jakiś czas, nieraz rekreacyjnie,
nieraz zwiedzając z konieczności... Dojazd: bezspośrednio z Radomia raczej się nie da. Najłatwiej dotrzeć ze Skarżyska-Kamiennej pociągiem osobowym
lub najlepiej autobusem linii "A". Z drugiej strony - od Starachowic, też żaden problem... A i jeszcze PKS-y.
Miasto nad Kamienną, koło Starachowic. Powstało dzięki opactwu cystersów. Opactwo
ufundował bp krakowski Gadeon w 1179 r. Egzystencję tutejszym zakonnikom zapewniały liczne nadania i przywileje.
Podstawą istnienia zakonu było rolnictwo; cystersi byli też pionierami w dziedzinie górnictwa i hutnictwa w dolinie
Kamiennej. Typ założenia klasztornego odpowiada cysterskiemu modelowi. Usytuowany jest na prawym brzegu kamiennej,
posiada złożony układ budynków. Najstarsza część to kościół (1215-25 r.) i skrzydło wschodnie oraz część
południowego (1250 r.). Najstarszym elementem jest kapitularz z czterema kolumnami zdobionymi motywami roślinnymi.
Rozwijająca się u boku klasztoru osada uzyskuje prawa miejskie w 1454 r. z
nadania Kazimierza IV Jagiellończyka. Utrzymuje je do 1869 r., a odzyskuje w 1994 r. W mieście dzięki sprzyjającym
warunkom rozwijał się przemysł. W 1818 r. następuje kasata zakonu (ostatnim kapłanem cystersów był ks. Zefiryn
Bartyzel). Ponownie cystersi zjawiają się w 1951 roku. Klasztor po 1819 przejął Urząd Górniczy. W 1885 r. Wąchock
uzyskuje połączenie kolejowe.
W Wąchocku swą kwaterę miał gen. Marian Langiewicz. W okolicach działali także
J. Hauke-Bossak i D. Czachowski. W czasie II wojny światowej w okolicach były zgrupowane oddziały partyzanckie
(mjr Jan Piwnik "Ponury" - jego pomnik stoi na wąchockim rynku). Na cmentarzu kościelnym XIX-wieczne nagrobki.
Kościół p.w. św. Floriana przebudowywany był w 1260 r., XIX i XX w. Od 1819 r.
był kościołem parafialnym. Zbudowany w stylu romańskim z elementami gotyckimi i barokowymi. Jest to trójnawowa
bazylika z bogatym i cennym wyposażeniem XIII-XVIII-wiecznym. Klasztor jest budowlą dwu i trzykondygnacyjną,
murowaną, tynkowaną. Przylega do kościoła od południa. W przyziemiu trakt pomieszczeń wzdłuż krużganku. Wśród
pomieszczeń m.in. najcenniejsze - kapitularz, obok karcer i dalej za zakrętem korytarza refektarz. Liczne zdobienia
i wyposażenie klasztorne sięga XIII-XVIII w.
W klasztorze działa ciekawe Muzeum Ojców Cystersów (ekspozycja powstała w 1979
r.). Ekspozycja obejmuje następującą tematykę: życiorys i pamiątki osobiste ks. mgr. ppłk. Walentego Ślusarczyka;
rzeczpospolita szlachecka; Konfederacja Barska, Powstanie Kościuszkowskie; Powstanie Listopadowe i Styczniowe;
represje; żałoba narodowa; narodziny niepodległości; II wojna światowa; zdjęcia, tablice informacyjne i
pamiątki dotyczące żołnierzy AK.
Budynek bramny z kościołem łączy mur, będący swoistą ścianą pamięci (niczym campo
santo). Ozdabiają go tablice upamiętniające Polaków prowadzących walkę narodowowyzwoleńczą (m.in. gen. M.
Langiewicz, ppor. J. Piwnik "Ponury", mjr E. G. Kaszycki "Nurt").
Warte zobaczenia są zabytkowe kaplice: św. Rocha (1838 r.; ołtarz główny z
XVIII w.), św. Jana Nepomucena (XIX w., drewniana) i pod wezwaniem tegoż samego świętego, XIX-wieczna murowana.
Święty Jan Nepomucen pojawia się jeszcze na przydrożnej figurze z XIX wieku
(kamienna, na postumencie).
Przy torach, nad Kamienną (róg Dworcowej i Kolejowej), ruiny wielkiego zakładu
Schoenberga (XIX w.). Zachowane w ruinie urządzenia wodne i budynek główny.
Przy komisariacie policji Pomnik Sołtysa. Przy ulicy prowadzącej do klasztoru
pomnik poświęcony żołnierzom Piłsudskiego. Przy ulicy Starachowickiej można obejrzeć XIX-wieczną zabudowę miejską.
W Wąchocku znajduje się też cmentarz żydowski.
Klasztor Cystersów w Wąchocku[fot. I. Zugaj]
Klasztor Cystersów w Wąchocku [fot. I. Zugaj]
Kościół p.w. św. Floriana w Wąchocku [fot. I. Zugaj]
