Miejscowości Ziemi Radomskiej - B

   Wieś na południe od Radomia. Znajduje się tu przeniesiony z Białobrzegów drewniany kościół parafialny pw. św. Andrzeja Boboli z l. 1771-73. Wybudowany został z bali modrzewiowych.
   Sklep.

Bąkowa [gm. Ciepielów]

   Wieś na południe od Kazanowa. Znajduje się tu dwór (???) murowany z XIX w. otoczony parkiem krajobrazowym. W parku 120-letnia lipa drobnolistna.
   Sklep.

Bartodzieje [gm. Tczów]

   Wieś położona nieopodal Tczowa. Znajduje się tu murowana kapliczka przydrożna z XIX w. i murowana przycieś dębowa w narożnikach na kamieniach polnych.(???)
   Sklep.

Bartodzieje [gm. Jastrzębia]

   Wieś przy linii kolejowej Radom - Warka. Dawna siedziba rodu Duninów-Bartodziejskich. Ruiny dworu z XVIII w. i park z pomnikowymi drzewami. Podpalony w 2003 r. Dwór jest w fatalnym stanie technicznym, teren wokół zarośnięty.
   Sklep, ośrodek zdrowia.

Bąkowiec [gm. Garbatka Letnisko]

   Wieś leżąca kilkanaście kilometrów na południowy wschód od Kozienic. Na linii kolejowej Bąkowiec - Nowe Słowiki, 12 października 1918 r. Oddział Lotny Polskiej Organizacji Wojskowej przeprowadził udaną akcję, tzw. "eks bąkowiecki". W czasie tej akcji zdobyto przewożone przez austriackich okupantów pieniądze w ilości 1,8 mln koron.
   Niedaleko przejazdu kolejowego, na wydmie znajduje się cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej.
   Linię kolejową do Wysokiego Koła i do Kozienic wybudowano w czasie I wojny światowej.
   We wsi Bąkowiec (ok. 2 km od stacji) sklep. Szlak czarny Bąkowiec PKP - ur. "Chrusty".

Belsk Duży [gm. Belsk Duży]

   Wieś przy drodze Grójec-Nowe Miasto, 6 km od Grójca. W pobliżu wsi siedziba Zakładu Magnetyzmu Ziemskiego Instytutu Geofizyki PAN. W Belsku znajduje się największy w Polsce teleskop, sprowadzony z zakładów Zeiss w Jenie.
   Godne zwiedzenia:

• kościół paraf. p.w. Św. Trójcy i św.św. Piotra i Pawła. Zbudowany 1776-9, rozbudowany 1935-6. Klasycystyczny, jednonawowy na planie Krzyża Łacińskiego. Bogaty wystrój i wyposażenie barokowo-klasycystyczne. Liczne epitafia. Portret Jana Kozietulskiego, bohatera spod Samosierry, pochowanego w podziemiach kościoła;
• dawna plebania zbudowana w 2. poł. XVIII w., w niej obraz narodzenia św. Jana Chrzciciela, XVIII w;
• kaplica grobowa na cmentarzu grzebalnym założonym w 1779 r., wystawiona w 1822 r. z fundacji Klementyny ze Skarbków Kozietulskich-Walickiej. Klasycystyczna, murowana, z katakumbami. W kaplicy obraz Chrystusa Ukrzyżowanego 1. poł. XIX w. w katakumbach tablice i epitafia;
• figury przydrożne z w. XIX;
• na cmentarzu kwatera żołnierzy WP poległych we wrześniu 1939 r. oraz mogiła B. Zalewskiego - weterana Powstania Styczniowego;
• dawny zajazd i poczta, klasycystyczne z końca w. XVIII;
• grób powstańców poległych 16 lutego 1864 r., przy szosie do Grójca.

   Wieś położona 8 km na południowy-zachód od Warki, na prawym brzegu Pilicy, wśród lasów uroczyska "Grabów". Nazwa pochodzi prawdopodobnie od piaszczystych wydm podcinanych nurtem silnie meandrującej tu Pilicy. We wsi liczne działki rekreacyjne oraz ośrodek wypoczynkowy, położony na wysokiej skarpie.

Białobrzegi [gm. Białobrzegi]

   Miasto, gmina Białobrzegi przy drodze E7 Radom-Warszawa (32 km). Liczy ok. 8 tys. mieszkańców. Położone nad rzeką Pilicą. Wymieniane jako wieś w XV w. - własność Białobrzeskich. Lokacja miasta 1540 r. na prawach magdeburskich przez Zygmunta Starego.
   Godne zwiedzenia:

• kościół paraf. p.w. Św. Trójcy. Pierwotny istniał w 1511 r., obecny murowany, wzniesiony w l. 1932-9 i 1953-7. Dwa ołtarze boczne 2. poł. XVIII w., obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w. XVI. Wyposażenie głównie barokowe;
• dzwonnica przy kościele z II poł. XVIII w.
• tablica ku czci 500. mieszkańców poległych w okresie II wojny światowej. Przed budynkiem Urzędu Miasta i Gminy;
• cmentarz - mogiły żołnierzy 13 DP Armii "Prusy", poległych 8 września 1939 r.; nagrobki z XIX wieku.

   We wsi pozostałości parku z XIX wieku.

Biejków [gm. Promna]

   Wieś nad Pilicą. Odkryto tu cmentarzysku k. grobów kloszowych i k. przeworskiej.

Bieliny Opoczyńskie [gm. Gielniów]

   Wieś w gminie Gielniów. Położona przy linii kolejowej Radom-Tomaszów Mazowiecki.
   Godne zwiedzenia:

• kościół paraf. p.w. św.św. Szymona i Judy Tadeusza. Pierwotny istniał tu w 1511 r. Obecny wzniesiony ok. 1780 r., drewniany konstrukcji zrębowej. Chrzcielnica późnogotycka z XV/XVI w., obrazy z XVI i XVII w.

Bieliny - kościół parafialny [fot. Falba]

   Znajduje się tu kamieniołom prezentujący odsłonięty profil wapieni dolno-jurajskich. Mieści ono stanowisko paleontologiczne, w którym występują szczątki ślimaków - nerinei, małży, ramienionogów i korali. Można tu spotkać krzemień pasiasty.
   Sklepy. Przez wieś prowadzi szlak żółty ze Starachowic do Iłży.

Błędów [gm. Błędów]

   Wieś nad rzeką Mogielanką, dopływem Pilicy, 18 km od Grójca. Dawna osada fabryczna założona przez Karola Zagórskiego w 1827 r. Charakterystyczne dwa rynki: Nowy (dawna osada robotnicza), Stary (dawna osada targowa).
Godne zwiedzenia:

• kościół filialny p.w. św. Prokopa Opata usytuowany przy Starym Rynku, wzmiankowany w 1407 r., obecny murowany wzniesiony w l. 1935-8. W ołtarzu głównym obraz Madonny z XV w.;
• przed kościołem kapliczka wzniesiona w 1948 r., z rzeźbą Chrystusa;
• kościół paraf. p.w. Opieki Św. Józefa przy Nowym Rynku. Wzniesiony w l. 1882-4, remontowany 1932-3, neobarokowy, trzynawowy. Wyposażenie barokowe;
• pałac z pawilonami, wzniesiony w l. 1802-8, wg projektu arch. Fryderyka Lessla. Obecnie zdewastowany, murowany z cegły, tynkowany. Klasycystyczny;
• park założony w pocz. XIX w., krajobrazowy ze śladami rozplanowania regularnego, ze szpalerem grabowym i wielkim prostokątnym stawem z kolistą wysepką;
• domy mieszkalne rzemieślników fabrycznych z 1. poł. XIX w.;
• cmentarz z I połowy XIX wieku.

   Wieś nad rzeczką Czarna. Warto zobaczyć:

• kościół paraf. p.w. św. Krzyża i św. Jana Chrzciciela wzniesiony w l. 1900-08, murowany, neogotycki z wieżą, wyposażenie z XVII-XVIII w.,
• cmentarz grzebalny - żeliwny neogotycki nagrobek J. Klickiego (zm. 1854 r.), grobowiec rodzinny Bersonów sprzed 1930 r.
• resztki parku z XIX w. wokół neorenesansowego XIX wiecznego pałacu Bersonów. Pałac wzniesiony w czwartej ćwierci XIX w. dla Bersonów, w posiadaniu tej rodziny do 1945 r. (dobra Boglewice z przyległościami nabył od Franciszka Rychłowskiego w 1815 r. Antoni Schilling wraz z rodzeństwem Gustawem, Anną i Teklą, od 1826 r. Antoni Schilling stał się wyłącznym posiadaczem Boglewic, od 1850 r. należały do Fryderyka Brzezińskiego, od 1887 r. do Jana Bersona, od 1909 r. do Edwarda Bersona, od 1938 r. do Justyny z Waltuchów Edwardowej Berson). Obecnie użytkowany przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną "Przyszłość" (biura i mieszkania pracowników). Pałac został wybudowany w stylu neorenesansowym. Murowany z cegły i otynkowany zbudowany na planie prostokąta. Elewacja frontowca jest dziewięcioosiowa z jednoosiowymi ryzalitami skrajnymi i trójosiowym środkowym, przed którym znajduje się arkadowy portyk podtrzymujący balkon pierwszego piętra. Elewacja ogrodowa pałacu jest ośmioosiowa z wydatnym dwuosiowym ryzalitem pośrodku. Cechuje go: układ wnętrz dwutraktowy z sienią na osi mieszczącą klatkę schodową, dach czterospadowy. W pałacu zachowały się fragmenty maserowanej dekoracji sieni oraz okazały piec kaflowy przylegający do schodów;
• kapliczka przydrożna słupowa, murowana z XIX w.

   Wieś koło Wysokiego Koła. Znajdują się tu pozostałości zabudowy dworskiej ostatnich dziedziców Lewickich. Pozostałości parku krajobrazowego z XIX w.

Borek [gm. Gniewoszów]

   Wieś na południe od Zajezierza. Zabytków brak, zresztą sama wieś jest dość młoda. Dwa sklepy, szkoła, bar, przystanek PKS-u i kapliczki przydrożne z początku XX w. Nieopodal znajduje się Fort nr V będący elementem umocnień Twierdzy Dęblin. Zbudowany został w XIX w. i jest użytkiem ekologicznym - na jego terenie żyją nietoperze.

Borkowice [gm. Borkowice]

   Wieś gminna, położona przy drodze Przysucha-Szydłowiec (8 km). Notowana już w XV w. Miejscowość w której długoletnim proboszczem był ksiądz Jan Wiśniewski (1876-43), patron Oddziału Miejskiego PTTK w Radomiu, zasłużony badacz Ziemi Radomskiej.
Godne zwiedzenia:

• kościół paraf. p.w. Św. Krzyża i św. Mateusza. Pierwotny z 1360 r. drewniany, następny murowany z 1722 r., zaś obecny z l. 1829-45 wg F.Lanciego i H.Marconiego. Zewnątrz neogotycki, wewnątrz neobarokowy, orientowany, trójnawowy. Rzeźba z ołowiu św. Antoniego z 1646 r., jedna z trzech legendarnych "figur karczówkowskich";
• pałac z XIX w., murowany, piętrowy - własność prywatna;
• park podworski, a w nim rzadkie okazy drzew i stare drzewa: 300. letni platan, 200. letnia lipa drobnolistna; w parku Zespół Szkół i ośrodek szkolno-wychowawczy;
• dawny spichlerz dworski z pocz. XIX w., murowany, parterowy;
• figura przydrożna z XVIII w.

Borkowice - spichlerz [fot. Falba]

   Wieś w dolinie Pilicy, na zach. od Przybyszewa. Znajduje się tu chałupa z XIX wieku.
   Sklep.

Boże [gm. Stromiec]

   We wsi znajduje się park wiejski, podworski, z połowy XIX w. (XVIII w.?) w parku występują okazy starodrzewu. Z zabudowań zachowały się resztki agronomówki.

Bóbek [gm. Pionki]

   Wieś leżąca na północ od Krasnej Dąbrowy. Przy czarnym szlaku naprzeciw siedziby leśnictwa "Dąbrowa" znajduje się cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej. Na głazie wyryta data 1914, na krzyżu napis: "Nieznani Żołnierze".
   Przez osadę przechodzą dwa szlaki: szlak czarny Żytkowice PKP - rez. "Zagożdżon" i zielony ze Zwolenia do Kocka.

Branica [gm. Radzanów]

   We wsi znajduje się zespół dworski z XVIII w. Składa się z: dworu, spichrza, stajni i okalającego parku.

Brzeski [gm. Klwów]

   Wieś nad Drzewiczką. Na północ od wsi, nad rzeką, rozciąga się zespół wysokich wydm zw. "Piekielną Górką". Odkryto w ich obrębie osadę wielokulturową oraz użytkowane przez długi czas cmentarzysko. Na skraju wydmy odkryto Kamienny Krąg - najprawdopodobniej był częścią składową kurhanu.

Brzeźce [gm. Białobrzegi]

   Wieś na skraju Równiny Kozienickiej. Dwór wzniesiony w XVIII w. (przebudowany najprawdopodobniej przez J. K. Fontanę w l. 1784-91). Dwór został przeniesiony do Muzeum Wsi Radomskiej. Park krajobrazowy został założony w XVIII w. Na wydmie w obrębie wsi odkryto cmentarzysko k. przeworskiej. 2 km dalej, między gruntami wsi Kolonia Brzeźce, Budy Brankowskie i Pokrzywka, na północnym cyplu, odkryto kolejne cmentarzysko k. przeworskiej.
   Sklep.

Brzeźnica [gm. Kozienice]

   Wieś wzmiankowana już przez Długosza w XV w. We wsi neoromański kościół z 1911 r. Pierwotny, drewniany kościół spalono podczas Potopu Szwedzkiego.
   Sklep.

Brzóza [gm. Głowaczów]

   Wieś położona 15 km na zachód od Kozienic. Jest wsią lokowaną w XVI wieku na północnym skraju lasów. W XVIII wieku Brzózę otrzymał uchwałą sejmową kuchmistrz koronny Adam Poniński. Od 1788 - 1910 wieś stanowiła własność Ożarowskich. Jeszcze w XIX wieku istniał w Brzózie oraz Jedlni zwyczaj zwany "gregoriankami", kiedy to na św. Grzegorza (12 marca) młodzież szkolna śpiewając i grając zbierała datki. Istnieją dwa historyczne opracowania monograficzne dotyczące Brzózy (1850 i 1913 rok).
   W miejscu dawnego kościoła, spalonego w 1825 r., Ignacy Leopold Essmanowski wybudował w latach 1854-56 neogotycką jednonawową świątynię. W kościele znajduje się barokowa, rzeźbiona w drewnie ambona z XVIII w., sprowadzona z opactwa Cystersów w Oliwie oraz cykl płaskorzeźb z 1635 r. dłuta Andrzeja Götckena, także z Oliwy. Dzwon pochodzi z XIX w. Przy drodze do Ryczywołu wznosi się figura św. Jana Nepomucena, prawdopodobnie z początku XIX w. z neogotyckiego pałacu, zbudowanego w połowie XIX w. dla Piotra de Alkantara Ożarowskiego pozostały jedynie piwnice (został spalony w 1944 r.). W byłym parku przypałacowym (z XVIII w.)zachowały się pozostałości altany i stawy na Brzósce. Spichrz folwarczny z XIX w.
   Rosną tu pojedyncze okazy starych buków i jesionów. We wsi znajduje się budynek XIX-wiecznego zajazdu, w którym dziś mieści się restauracja (???). Na rynku figura upamiętniająca żołnierzy poległych w 1920 r. pochodzących z pobliskich miejscowości.
   W okolicy natrafiono na szereg znalezisk archeologicznych (m.in. cmentarzysko grobów kloszowych na wydmie "Trawka").
Sklepy, bar. Przez miejscowośc przechodzi szlak czerwony im. Witaliusza Demczuka: Lesiów - Warka.

Budziszyn [gm. Chynów]

   Wieś położona na płd. od Chynowa. Znajduje się tu dwór zbudowany w 1825 r. dla F. Komierowskiego. Przekształcony ok. 1880 r. Klasycystyczny, murowany, parterowy. Otaczają go resztki parku z XIX w. z prostokątnym stawem. W parku okazy starodrzewu.
   Przez wieś przechodzi żółty szlak z Warki do Chynowa.

Bukówno [gm. Radzanów]

   Miejsce pierwszego pochówku bohatera powstania styczniowego - płk. Dionizego Czachowskiego. Jego grób oraz pomnik znajdują się na miejscowym cmentarzu (założony na pocz. XX w.). We wsi także drewniany kościół p.w. NMP z XVII w. Orientowany, drewniany o konstrukcji zrębowej. Wyposażenie XVI-XIX w. W murze okalającym kościół epitafia z XIX w. Drewniana wolnostojąca dzwonnica z XIX w.
   Sklep, przystanek PKS.

Bukówno - pamiątkowa płyta nagrobna w miejscu pochówku D. Czachowskiego [fot. A. Małecki]